Αρχική Γωνιά του Μαθητή Μήπως πρέπει να σκεφτούμε την ένταξη του παιχνιδιού στην σχολική τάξη;

Μήπως πρέπει να σκεφτούμε την ένταξη του παιχνιδιού στην σχολική τάξη;

Μήπως πρέπει να σκεφτούμε την ένταξη του παιχνιδιού στην σχολική τάξη;

Σύμφωνα με μεγάλο αριθμό ερευνών της Παιδαγωγικής, της Ψυχολογίας, της Κοινωνιολογίας αλλά και των Μαθηματικών, είναι πλεόν αδιαμφισβήτητο ότι το οργανωμένο παιχνίδι συμβάλλει καταλυτικά στην ανάπτυξη και εξέλιξη πολλών και διαφορετικών δεξιοτήτων των παιδιών. Δεξιότητες που αφορούν την γνωστική, κοινωνική και συναισθηματική τους ενδυνάμωση, όπως η συγκέντρωση, η επικοινωνία, η μνήμη και η αυτοκυριαρχία εξελίσσονται σε ένα όμορφο και ψυχαγωγικό περιβάλλον αβίαστα μέσω του παιχνιδιού και δη του επιτραπέζιου.

Μέσα από το οργανωμένο παιχνίδι τα παιδιά που δεσμεύονται στη διαδικασία μαθαίνουν να συγκεντρώνουν την προσοχή τους και να ελέγχουν τον παρορμητισμό τους. Καθώς το κίνητρο της νίκης αλλά και της εμπλοκής σε παιχνίδια είναι εγγενές και μη διαπραγματεύσιμο στον άνθρωπο (Huizinga, 1955; Gee, 2007; Steinkuehler, 2006),τα παιδιά προκειμένου να πετύχουν, επενδύουν και καταβάλλουν προσπάθεια ακολουθώντας κανόνες, αξιολογώντας και λαμβάνοντας αποφάσεις. Παράλληλα, οι μαθητές εξοικειώνονται στη θέαση πολλαπλών γωνιών, αναγκάζονται να ''μπουν'' στη θέση των αντιπάλων τους και να δουν το παιχνίδι και από άλλη οπτική γωνία, έτσι ώστε να μπορέσουν να παίξουν πιο αποτελεσματικά.

Μέσα από το οργανωμένο παιχνίδι τα παιδιά αλληλεπιδρούν και εμπλέκονται σε κοινωνικές περιστάσεις που απαιτούν ιδιαίτερες δεξιότητες. Μαθαίνουν να συνεργάζονται, να υποχωρούν, να χάνουν και να κερδίζουν χωρίς να δημιουργούνται εντάσεις, να διαχειρίζονται τα όποια συναισθήματα προκύπτουν στη διάρκεια ενός παιχνιδιού -θυμός, άγχος, ανυπομονησία, υπερενθουσιασμός-, να επικοινωνούν με τους συμπαίκτες τους, να παίζουν δίκαια και να τηρούν κανόνες, να περιμένουν τη σειρά τους όταν χρειάζεται. Επιπρόσθετα, παίζοντας οργανωμένα εξελίσσουν τις μεταγνωστικές τους δεξιότητες (Nasir, 2005), αφού γίνονται τα ίδια δάσκαλοι του εαυτού τους. Αξιολογούν τη στρατηγική τους, αναλογιζόμενα τα λάθη τους αλλά και την τακτική τους ώστε να αποφύγουν μια ενδεχόμενη ήττα στο μέλλον, παρατηρούν τους συμπαίκτες τους και μαθαίνουν από αυτούς, προσαρμόζουν τη σκέψη και τον τρόπο που παίζουν κάθε φορά στον εκάστοτε αντίπαλο, δοκιμάζουν νέες κινήσεις και μεθόδους χωρίς το φόβο του λάθους, που σε άλλες μαθησιακές δραστηριότητες δεν θα είχαν την ευκαιρία να δοκιμάσουν και να πειραματιστούν (Harper & Daane, 1998). Γιατί στο παιχνίδι αν κάνεις λάθος και χάσεις σε μία παρτίδα έχεις πάντα την ευκαιρία να δοκιμάσεις ξανά στην επόμενη!

Μια εξίσου σημαντική δεξιότητα η οποία δύναται να αναπτυχθεί κατά τη διαδικασία του παιχνιδιού είναι η ανάληψη ευθύνης και πρωτοβουλίας, αφού οι ίδιοι οι μαθητές αποφασίζουν για τον εαυτό τους και έχουν την ευκαιρία να κρίνουν το αποτέλεσμα της απόφασης. Μέσα στο παιχνίδι τα παιδιά είναι πλήρως υπεύθυνα για τις κινήσεις και τον τρόπο που παίζουν. Είναι εκείνα που θα λάβουν όλες τις αποφάσεις με βάση τα δικά τους κριτήρια και που θα πρέπει να έρθουν και αντιμέτωπα με τις ακίνδυνες συνέπειές τους. Επιπρόσθετα, οι μαθητές αναπτύσσουν δεξιότητες πρόβλεψης και προ-σχεδιασμού, μαθαίνουν να συνυπολογίζουν πολλές παραμέτρους ταυτόχρονα (Berland & Lee, 2011).Παράλληλα, ανακαλύπτουν καθώς παίζουν, ότι όσο περισσότερο εμπλέκονται στη διαδικασία σχεδιασμού συνολικής στρατηγικής, πρόβλεψης των κινήσεων του αντιπάλου αλλά και υπολογισμού όλο και περισσότερων πιθανών δικών τους κινήσεων και τελικά επιλογής της καλύτερης, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχουν να κερδίσουν.

Έρευνες, επίσης, αποδεικνύουν ότι το οργανωμένο παιχνίδι αναπτύσσει την κριτική και δημιουργική σκέψη (Chung, 2012). Τα παιδιά έρχονται αντιμέτωπα με καταστάσεις που πρέπει να σκεφτούν, να φανταστούν, να σχεδιάσουν, να αλλάξουν και να ξανα-αλλάξουν αυτά που έκαναν μέχρι τώρα, να δουν πράγματα από πολλές πλευρές, να κατασκευάσουν, να ανακαλύψουν και να κρίνουν τα αποτελέσματα όλων αυτών των αλληλεπιδράσεων. Τέλος, οι μαθητές εξασκούνται στη λεκτική έκφραση και στην κατανόηση του λόγου, αφού για να μπορέσουν να παίξουν ένα παιχνίδι πρέπει να ξέρουν τους κανόνες τους. Έρχονται λοιπόν σε επαφή με σύνθετες προτάσεις και εντολές που πρέπει να ακολουθήσουν, με αποκωδικοποίηση συμβόλων καθώς και με νέο λεξιλόγιο. Όταν επιπλέον τους ζητηθεί  να εξηγήσουν σε ένα φίλο τους το παιχνίδι πρέπει να συντάξουν ένα κείμενο πλούσιο σε νόημα, με κατανοητή σύνταξη, το οποίο να περιλαμβάνει όλα τα απαραίτητα στοιχεία και μάλιστα όσο πιο περιεκτικά και σύντομα γίνεται.

Όλες αυτές οι δεξιότητες είναι αναγκαίες για την επιτυχία ενός παιδιού στο πεδίο των μαθηματικών. Η ανάπτυξη στρατηγικής, ο υπολογισμός πιθανοτήτων, οι νοερές πράξεις που απαιτούνται σε πολλά παιχνίδια, η αναζήτηση πολλαπλών διαδρομών, η ευελιξία και δημιουργικότητα, η επίλυση περίπλοκων προβλημάτων, η συνεχής επαφή με μοτίβα παντός είδους που δε λείπουν από κανένα παιχνίδι, η μη-τυχαιότητα των πραγμάτων, είναι στοιχεία που συνδέονται άμεσα με την καλλιέργεια, ανάπτυξη και εξέλιξη της λογικο-μαθηματικής σκέψης. Μέσα από το παιχνίδι οι μαθητές καλούνται να αναγνωρίσουν, να εφαρμόσουν και να γενικεύσουν μοτίβα. Σύμφωνα, άλλωστε με το Lee (1996), τα Μαθηματικά δεν είναι παρά μόνο η γενίκευση μοτίβων.

Ήδη ορισμένα σχολεία του εξωτερικού αναγνωρίζοντας την αξία των παιδαγωγικών παιχνιδιών στην εξέλιξη τόσο των ακαδημαϊκών (IQ), όσο και των κοινωνικο-συναισθηματικών δεξιοτήτων (EQ), έχουν εντάξει στο ωρολόγιο πρόγραμμα τη διδασκαλία παιδαγωγικών παιχνιδιών κατά τη διάρκεια της οποίας οι μαθητές καλούνται να μάθουν νέα ατομικά και ομαδικά επιτραπέζια παιχνίδια, να παίξουν ή και να φτιάξουν οι ίδιοι το παιχνίδι τους. Η διδασκαλία αυτή δε διαφέρει στη φιλοσοφία από κάθε άλλο μάθημα στο σχολείο αφού οι εκπαιδευτικοί έχουν συγκεκριμένους γνωστικούς, κοινωνικούς και συναισθηματικούς στόχους βάση των οποίων γίνεται η επιλογή των επιτραπέζιων παιχνιδιών με τα οποία θα ασχοληθούν οι μαθητές. Στο μάθημα αυτό, έχει αποδειχθεί πως δίνεται η ευκαιρία και σε μαθητές μετρίου ή χαμηλού δυναμικού να αλληλεπιδράσουν, αλλά και να εξασκήσουν τις δεξιότητές τους σε ένα ψυχαγωγικό κλίμα.

Κρίσιμος θεωρείται ο τρόπος με τον οποίο θα τύχει οργάνωσης ένα παιχνίδι, τα ερωτήματα που θα θέσει ο εκπαιδευτικός, ο σχεδιασμός της δραστηριότητας και η καθοδήγηση που θα δοθεί με βάση τους στόχους. Τα επιτραπέζια παιχνίδια χωρίζονται σε κατηγορίες ανάλογα με τις δεξιότητες που αναπτύσσονται, όπως τα επιτραπέζια μνήμης, φαντασίας, μπλόφας, τύχης, σκέψης - στρατηγικής ταχύτητας - παρατηρητικότητας, λεπτής - αδρής κινητικότητας και παραγωγής λόγου. Επίσης, τα επιτραπέζια, ατομικά και ομαδικά, έχουν ανταγωνιστικό ή συνεργατικό τύπο (οι παίκτες εναντίον του παιχνιδιού). Από τη μαθησιακή διαδικασία δεν μπορούν ασφαλώς να εξαιρεθούν και τα ηλεκτρονικά εκπαιδευτικά παιχνίδια τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν με παρόμοιο τρόπο από τους εκπαιδευτικούς. Ήδη από τις δεκαετίες του 80 και 90 πολλοί επιστήμονες ανέδειξαν την ανάγκη οι υπολογιστές και γενικότερα τα υπερμέσα να χρησιμοποιηθούν ως γνωσιακά εργαλεία μάθησης. Οι εκπαιδευτικοί άλλωστε εδώ και πολλά χρόνια ενδιαφέρονται για τις δυνατότητες που προσφέρει το παιχνίδι γενικώς και τα παιχνίδια με υπολογιστές ειδικότερα (Foreman, 2004), ως υποστηρικτικά της μαθησιακής διαδικασίας.

Πώς όμως το παιδαγωγικό παιχνίδι μπορεί να ενταχθεί ομαλά στο αναλυτικό πρόγραμμα της Κύπρου; Είναι δεδομένο πως οι εκπαιδευτικοί εντάσσουν το παιχνίδι, όπου είναι δυνατόν στη διδασκαλία τους. Χρειάζεται, όμως, κάτι πιο συντονισμένο και συστηματικό. Με την ένταξη των παιδαγωγικών παιχνιδιών ως ανεξάρτητο αντικείμενο στο ωρολόγιο πρόγραμμα του σχολείου, είτε ως μέρος άλλων  προγραμμάτων στο απογευματινό προαιρετικό πρόγραμμα, με την οργάνωση διαγωνισμών και τουρνουά ενδοσχολικά ή διασχολικά, τα παιδιά είναι δυνατόν να μπουν στη διαδικασία αυτή με σοβαρότητα. Το παιχνίδι δεν είναι απαραιτήτως αστείο και η μάθηση δεν είναι απαραιτήτως σοβαρή. Η δημιουργία χώρων στο σχολείο για οργανωμένο επιτραπέζιο παιχνίδι στον ελεύθερο χρόνο των μαθητών ή στα πλαίσια ένταξης του στο πρόγραμμα, είναι η αρχή για μια αλλαγή. Αν στόχος μας είναι η δημιουργία ενός ευτυχισμένου σχολείου, τότε χρειάζεται να αποτινάξουμε τις συντηρητικές τάσεις στην παιδαγωγική μας προσέγγιση, και να πούμε ναι σε νέες μεθόδους που συνδυάζουν τη χαρά με τη μάθηση.

Πηγή:

Πετρούλα Αντωνίου: Εκπαιδευτικός, Διδάκτωρ Θεωρίας της Παιδείας – Αναλυτικά Προγράμματα

Μαίρη Μάγκου: Εκπαιδευτικός, Δημιουργός προγραμμάτων ένταξης παιχνιδιών στην εκπαιδευτική διαδικασία


Επικοινωνήστε μαζί μας:

Μύλων 75 104 41 Αθήνα
+30 210 5121893

τηλεφωνήστε μας για οποιαδήποτε ερώτηση ή απορία

news@infokids.com.cy

για νέα, πληροφορίες, εκδηλώσεις ή Δελτία τύπου

info@infokids.com.cy

για ερωτήσεις και πληροφορίες σχετικά με το site μας

Το περιεχόμενο της ιστοθέσης είναι μόνο για ενημερωτικό σκοπό και δεν θα πρέπει να αντικαθιστά οποιαδήποτε ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή και θεραπεία που χορηγείται από τον γιατρό σας ή από τον εξειδικευμένο επιστήμονα υγείας. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή, μεταβίβαση, διανομή ή αποθήκευση μέρους ή του συνόλου του περιεχομένου σε οποιαδήποτε μορφή, χωρίς την προηγούμενη γραπτή συγκατάθεση του νομικού τμηματος του Infokids.