O πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Παιδιατρικής κ. Αδάμος Χατζηπαναγής μιλά στο Infokids.com.cy

Με μεγάλη υπερηφάνεια ενημερωθήκαμε, τον περασμένο μήνα, ότι ο σπουδαίος παιδίατρος κ. Αδάμος Χατζηπαναγής εκλέχθηκε πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Παιδιατρικής (ΕΑΠ). Ο κ. Χατζηπαναγής γεννήθηκε στην Αμμόχωστο, φοίτησε στο Παραλίμνιο, σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και το 1998 μετεκπαιδεύτηκε στην Παιδονεφρολογία στην Αμερική. Πρόκειται για έναν από τους πιο αγαπητούς γιατρούς σε Ελλάδα και Κύπρο και η τιμή που μας έκανε να μιλήσει πρόσφατα στο Infokids.com.cy για όσα απασχολούν τους γονείς, αλλά και την παιδιατρική κοινότητα σήμερα, είναι μεγάλη 

Τι χρειάζεται σήμερα ένα παιδί για να μεγαλώσει με καλή σωματική και ψυχική υγεία; 

Το χαμόγελο ενός παιδιού είναι ό,τι πιο όμορφο μπορεί να βιώσει κανείς. Να μεγαλώσεις ένα υγιές παιδί ψυχικά και σωματικά δεν είναι εύκολη υπόθεση. Πολλοί είναι οι παράγοντες που συμβάλλουν στην καλή υγεία των παιδιών. Πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραματίζει η οικογένεια του παιδιού. Ένα υγιές, ζεστό οικογενειακό περιβάλλον που δεσπόζει η αγάπη, η ειλικρίνεια, η καλή επικοινωνία είναι ο προθάλαμος όπου εκκολάπτεται ένα υγιές παιδί. Οι γονείς του παιδιού έχουν το πηδάλιο στα χέρια τους για να μεγαλώσουν ένα παιδί με αυτοεκτίμηση, αυτοπεποίθηση, ηθικές αξίες, κοινωνικές δεξιότητες και παράλληλα όρια στη συμπεριφορά. Οι γονείς θα πρέπει να καλλιεργούν την αυτοπεποίθησή του παιδιού τους μέσα από την καθημερινότητα, την ανεξαρτησία του μέσα από όρια και κανόνες που θα απορρέουν μέσα από συνεργασία, συζήτηση, συμβουλές, συνέπεια, συμφωνίες και όχι τιμωρία. Οι έννοιες αυτές αποτελούν βασικά θεμέλια για ένα παιδί για να μπορεί να είναι ψυχικά ήρεμο και γαλήνιο.  Δεν είναι και τόσο εύκολη υπόθεση για τους γονείς να κουβαλήσουν όλο αυτό το βάρος στην πλάτη τους αλλά μπορούν να έχουν τη στήριξη του παιδιάτρου τους. Η επιλογή ενός παιδιάτρου που θα εμπνέει εμπιστοσύνη στους γονείς του παιδιού είναι σημαντικό δεκανίκι στο μεγάλο έργο που έχουν να επιτελέσουν οι γονείς – το μεγάλωμα ενός υγιούς παιδιού και κατ’ επέκταση ενός ευτυχισμένου παιδιού.  Μια άριστη συνεργασία των γονιών με τον παιδίατρο είναι από τις σημαντικότερες συνιστώσες για να μεγαλώσεις ένα υγιές παιδί ψυχικά και σωματικά. Ο παιδίατρος πρέπει να εμπνέει ασφάλεια και σιγουριά στους γονείς έτσι ώστε να τον εμπιστεύονται και να ακολουθούν τις οδηγίες του για την παρακολούθηση του παιδιού τους. Από τη μεριά του, ο παιδίατρος διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη στήριξη των γονιών σε οτιδήποτε τους ανησυχεί.  Ο παιδίατρος είναι αυτός που βλέπει το παιδί ως κομμάτι από μια οικογένεια λαμβάνοντας κατά νου ότι αν μετακινηθούν τα άλλα κομμάτια από το παζλ σίγουρα θα ταρακουνηθεί  και αυτό. Καμιά φορά τα παιδιά σωματοποιούν το άγχος ή τις φοβίες τους και αναφέρουν πονοκέφαλο, πόνο στην κοιλιά. Ο παιδίατρος, λοιπόν, του παιδιού αναλαμβάνει να κατευθύνει τους γονείς για την παρακολούθηση της ανάπτυξής του, τους εμβολιασμούς του, τη διάγνωση και σωστή θεραπεία όταν αρρωσταίνει αλλά παράλληλα εμβαθύνει εξερευνώντας το συναισθηματικό κόσμο του παιδιού που χωρίς αμφιβολία συνδέεται αλληλένδετα με τη σωματική του υγεία. Τελειώνοντας, ένα υγιές σχολικό περιβάλλον είναι ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας για την υγεία των παιδιών. Στο σημείο αυτό η καλή συνεργασία των γονιών με τους δασκάλους και η διερεύνηση περίεργων καταστάσεων δίνοντας στοχευμένες λύσεις και προβαίνοντας σε κατάλληλες ενέργειες είναι καθοριστικός παράγοντας.

Οι γονείς σήμερα ακολουθούν τις κατευθυντήριες οδηγίες της σύγχρονης παιδιατρικής ή εμπιστεύονται τα γιατροσόφια του παρελθόντος; Πόσο επικίνδυνο είναι οι γονείς να βάζουν σε δεύτερη μοίρα την παιδιατρική συμβουλή;

Αν και δεν υπάρχουν δημοσιευμένες μελέτες για το θέμα αυτό στη χώρα μας, εντούτοις προσωπικά πιστεύω ότι η πλειοψηφία των γονιών ακολουθεί τις συμβουλές του παιδιάτρου του. Άλλωστε οι γονείς έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν τον παιδίατρο που επιθυμούν και τον εμπιστεύονται καθώς και να αλλάξουν το γιατρό τους αν αισθάνονται ότι δεν μπορούν να νιώσουν σιγουριά και ασφάλεια.  Όταν η σχέση παιδιάτρου – γονιών είναι σχέση εμπιστοσύνης και σεβασμού τότε τις περισσότερες φορές οι γονείς ακολουθούν πιστά τις συμβουλές του.

Γιατροσόφια του παρελθόντος, τα οποία δεν έχει ποτέ τεκμηριωθεί το όφελος τους μέσα από μελέτες, μπορεί να επιφέρουν δυσμενείς συνέπειες στην υγεία των παιδιών και δεν πρέπει να υιοθετούνται αν δεν συζητηθούν με τον παιδίατρο του παιδιού.

Ποιο είναι το πιο δύσκολο στοίχημα που έχετε θέσει στον εαυτό σας μετά την ανάληψη των νέων σας καθηκόντων; 

Όπως πιθανό να γνωρίζετε, στην Ευρώπη υπάρχουν πολλοί μικροί οργανισμοί που σχετίζονται με την παιδιατρική. Το όνειρο μου είναι να δημιουργήσουμε μια ομπρέλα κάτω από την οποία θα μπουν όλοι αυτοί οι οργανισμοί και να μιλούμε όλοι με μια φωνή για το καλό των παιδιών της Ευρώπης και φυσικά όλων των παιδιών αυτής της γης.

Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια τάση, ειδικά μεταξύ των νέων γονιών, που τα ψάχνουν πολύ όλα όσα αφορούν τα παιδιά τους, να αποφεύγουν κάποια από τα εμβόλια. Μάλιστα, δεν διστάζουν να παροτρύνουν κι άλλους γονείς υπέρ αυτής της τακτικής. Τι έχετε να πείτε στους γονείς γι’ αυτό;

Τα εμβόλια αποτελούν τον πιο αποτελεσματικό, ασφαλή και φτηνό τρόπο πρόληψης σοβαρών ασθενειών. Θεωρούνται ότι είναι μια από τις τρεις πιο σημαντικές «συνεισφορές» της ιατρικής τα τελευταία 150 χρόνια. Οι άλλες δυο είναι τα αντιβιοτικά και η αναισθησία. Τα δεδομένα μιλούν από μόνα τους. Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας οργάνωσης υγείας υπολογίζεται ότι τα εμβόλια σώζουν περίπου τρία εκατομμύρια ανθρώπινες ζωές κάθε χρόνο. Επιπλέον, προστατεύουν πολύ περισσότερους ανθρώπους από τις αναπηρίες, που πιθανό να προκαλούσαν οι ασθένειες σε αυτούς που πιθανό να ξεπερνούσαν την αρρώστια. «Δυστυχώς» τα εμβόλια είναι θύματα των εμβολίων! Όσο και αν ακούγεται παράδοξη η προηγούμενη πρόταση είναι η σκληρή πραγματικότητα. Λόγω των εμβολίων έχουν εξαφανιστεί πολλές θανατηφόρες ασθένειες για τις οποίες εμβολιαζόμαστε. Οπότε οι γονείς και οι άνθρωποι γενικότερα δεν έρχονται πια σε επαφή με τέτοιους ασθενείς και έτσι αγνοούν τη σοβαρότητα της αρρώστιας. Τα πράγματα αποκτούν μεγαλύτερη δυσκολία από το γεγονός ότι τα εμβόλια γίνονται σε υγιή παιδιά – ανθρώπους με στόχο την πρόληψη. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι και τα εμβόλια αποτελούν μορφή φαρμάκου από τη στιγμή που εισέρχονται στον οργανισμό. Τα σύγχρονα, όμως, εμβόλια δεν προκαλούν σοβαρές παρενέργειες και πολλές φορές οι άνθρωποι παρασύρονται από την γνώμη άλλων ανθρώπων, που πιθανό να έχουν λανθασμένα συνδέσει κάποια ασθένεια ή παρενέργεια με κάποιο εμβόλιο. Η ιστορία όμως και η έρευνα έχουν αποδείξει χιλιάδες φορές ότι η εγκατάλειψη των εμβολιαστικών προγραμμάτων μπορεί μόνο  ζημιά να επιφέρει στις κοινότητες. Υπάρχουν δεκάδες τέτοια παραδείγματα διεθνώς. Στην Αγγλία, στις αρχές της δεκαετίας του 1970 οι άνθρωποι έγιναν διστακτικοί στο να εμβολιάζουν τα παιδιά τους εναντίον του κοκκύτη γιατί την περίοδο εκείνη το εμβόλιο είχε ενοχοποιηθεί για εγκεφαλίτιδα.  Το αποτέλεσμα ήταν στην διετία 1977-1979 να καταγραφούν 102 500 περιστατικά κοκκύτη.  Δυστυχώς, εκτός από το γεγονός ότι όλοι αυτοί οι ασθενείς και οι οικογένειές τους ταλαιπωρήθηκαν για αρκετές βδομάδες, 27 παιδιά πέθαναν και 17 παιδιά ανέπτυξαν μόνιμη νευρολογική βλάβη.  Μετά από αυτήν την επιδημία, η συντριπτική πλειοψηφία άρχισε να εμβολιάζεται οπότε,  τα κρούσματα μειώθηκαν δραματικά και οι θάνατοι εξαφανίστηκαν. Σε γενικές γραμμές τα εμβόλια αποτελούν ένα δυνατό όπλο στο χέρι μας για την πρόληψη σοβαρών ασθενειών. Είναι σε όλους γνωστή η ρύση «Η πρόληψη αποτελεί την καλύτερη θεραπεία».  Στο χέρι μας είναι να προστατεύσουμε τα παιδιά μας και την κοινότητα γενικότερα από σοβαρές ασθένειες που μπορούν να προληφθούν με τον εμβολιασμό.

Οι Κύπριοι εμβολιάζουν επαρκώς τα παιδιά τους;

Στην παρούσα φάση δεν υπάρχει οργανωμένο σύστημα επιτήρησης και καταγραφής των εμβολιασμών σε εθνικό επίπεδο στην Κύπρο. Οι εμβολιασμοί στη χώρα μας διεξάγονται στον ιδιωτικό και το δημόσιο τομέα και δεν υπάρχει ενιαίο σύστημα καταγραφής και υπολογισμού ανά πάσα στιγμή της εμβολιαστικής κάλυψης αλλά και της συμμόρφωσης στη διεξαγωγή  των δόσεων των εμβολίων στο σωστό χρόνο σύμφωνα με το προβλεπόμενο δοσολογικό σχήμα.  Τα δεδομένα που υπάρχουν μέχρι σήμερα και θα αναφερθώ εν συντομία πιο κάτω καταδεικνύουν ότι η εμβολιαστική κάλυψη στη χώρα μας χρήζει βελτίωσης.  Συγκεκριμένα  σε πρόσφατη δημοσιευμένη μελέτη στο περιοδικό Vaccine καταγράφηκε η εμβολιαστική κάλυψη σε παιδιά 6-36 μηνών από όλη την Κύπρο για το εμβόλιο της διφθερίτιδας – τέτανου – κοκκύτη και η εμβολιαστική κάλυψη για ένα σχετικά πιο πρόσφατο εμβόλιο του πνευμονιοκόκκου.  Για το πρώτο εμβόλιο υπολογίστηκε 81% εμβολιαστική κάλυψη και για το δεύτερο εμβόλιο 65%, ποσοστά που χρήζουν βελτίωσης σύμφωνα με τους στόχους του Παγκόσμιου Οργανισμού υγείας.

Ανά τριετία διεξάγεται έρευνα από τη ομάδα επιδημιολογικής επιτήρησης στην Κύπρο για τα ποσοστά εμβολιαστικής κάλυψης σε παιδιά 18-24 μηνών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπάρχουν από την τελευταία έρευνα του υπουργείου υγείας που διεξήχθη το 2015 η εμβολιαστική κάλυψη στη χώρα μας χρήζει βελτίωσης για κάποια εμβόλια για να φτάσει τα προβλεπόμενα επίπεδα του ΠΟΥ. Ενδεικτικά η κάλυψη για το εμβόλιο τέτανου – διφθερίτιδας- κοκκύτη- πολιομυελίτιδας φτάνει το  97% και θεωρείται ικανοποιητική. Για το εμβόλιο MMR (ιλαράς, ερυθράς, παρωτίτιδας ) η εμβολιαστική κάλυψη επιδέχεται βελτίωσης αφού υπολογίστηκε στο 90%. Για το εμβόλιο του μηνιγγιτιδοκόκκου C 84,2%, για τον πνευμονιόκοκκο 81.1%, Χαμηλό ποσοστό κάλυψης βρέθηκε για το εμβόλιο της ανεμευλογιάς 39.3%. Για το εμβόλιο του αιμόφιλου Ινφλουέτζα τύπου Β 95,9%. Παράλληλα αξίζει να σημειώσουμε ότι αρκετά καινούργια εμβόλια έχουν προστεθεί στον ιδιωτικό τομέα και δεν παρέχονται δωρεάν από το Υπουργείο υγείας της χώρας μας όπως το εμβόλιο του μηνιγγιτιδοκόκκου Β, το εμβόλιο του ρόταιού, το εμβόλιο της ανεμευλογιάς. Τα εμβόλια αυτά λόγω υψηλού κόστους δύσκολο να φτάσουν σε υψηλά επίπεδα εμβολιαστικής κάλυψης στο παρόν στάδιο.

Ποιο είναι το νούμερο 1 παιδιατρικό ζήτημα το οποίο η Κύπρος καλείται να λύσει άμεσα;

Επιτακτική ανάγκη και νούμερο ένα παιδιατρικό ζήτημα στη χώρα μας είναι η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των γονιών για τον εμβολιασμό και η εξόντωση κάθε ίχνους αμφιβολίας και αντιεμβολιστικής συμπεριφοράς.  Η παιδιατρική κοινότητα οφείλει να συμβάλει στην ενίσχυση της εμβολιαστικής κάλυψης του παιδιατρικού πληθυσμού για την προστασία των παιδιών αλλά και της κοινότητας από σοβαρές ασθένειες. Η     σωστή ενημέρωση των γονιών για τα εμβόλια με στοχευμένα και αποδεικτικά παραδείγματα και οι απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα και προβληματισμούς των γονιών είναι καθοριστικής σημασίας για να πετύχουμε αυτό το στόχο ως παιδιατρική οικογένεια.

Πώς μοιράζετε πλέον το χρόνο σας, μετά την ανάληψη της προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Παιδιατρική; Πού μπορούν να σας βρουν οι γονείς για παιδιατρικές συμβουλές και παιδιατρικό έλεγχο;

Σίγουρα η ανάληψη της προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας παιδιατρικής είναι μια θέση τιμητική και ελκυστική αλλά ταυτόχρονα απαιτεί πολλή χρόνο, μεράκι για δουλειά, διακαή ανάθεση στόχων και ορθολογιστικό καταμερισμό ευθυνών. Τα πρωινά καθημερινά εργάζομαι στο παιδιατρικό τμήμα του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας και τα απογεύματα αφιερώνω αρκετό χρόνο στη διεκπεραίωση των καθηκόντων μου ως πρόεδρος της ΕΑΠ.  Θα μπορούσε οποιοσδήποτε να επικοινωνήσει με το Παιδιατρικό τμήμα του ΓΝ Λάρνακας τμήμα για να διευθετηθεί ραντεβού για την παιδιατρική συμβουλή και άποψη μου.

Πολλοί γονείς κατηγορούν το Κυπριακό Σύστημα Υγείας για ανεπάρκεια. Ποιες αλλαγές θεωρείτε ότι πρέπει να γίνουν άμεσα ώστε να βελτιωθεί η κατάσταση;

Είναι γεγονός ότι δεν υπάρχει ιδανικό σύστημα υγείας.  Αδυναμίες, προβλήματα, ελλείψεις πάντοτε θα προκύπτουν. Αυτά πρέπει να εντοπίζονται έγκαιρα και να γίνονται διορθωτικές κινήσεις.  Για να μπορέσει κανείς να επιφέρει  ουσιαστικές αλλαγές στο σύστημα υγείας μιας χώρας βασική προϋπόθεση είναι η ορθή αξιολόγησή του υπάρχοντος συστήματος αλλά και γενικότερα των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας με επιδημιολογικά δεδομένα και ποσοτικούς δείκτες. Η αναδιαμόρφωση ενός συστήματος υγείας μιας χώρας απαιτεί ομάδα ειδικών στον τομέα και το επίκεντρο να είναι ο άνθρωπος – ασθενής.  Κάποιες αλλαγές που θα μπορούσαν κατά τη γνώμη μου να βελτιώσουν το υφιστάμενο σύστημα υγείας είναι:

  • Συντονισμός ιδιωτικού και δημόσιου τομέα μέσω δημιουργίας ηλεκτρονικού ιατρικού αρχείου υγείας για τους ασθενείς.
  • Δημιουργία οργανωμένου συστήματος αξιολόγησης των ιατρικών υπηρεσιών μέσω ποσοτικών δεικτών έτσι ώστε να ανιχνεύονται πιο εύκολα οι αδυναμίες και τα προβλήματα στο σύστημα.
  • Σωστή κατανομή των δαπανών υγείας για παροχή υπηρεσιών ισότιμα στον πληθυσμό.
  • Να δοθεί έμφαση σε προγράμματα πρόληψης και να παρέχονται δωρεάν όλα τα εμβόλια στα παιδιά μέσω ενός ελεγχόμενου συστήματος.

Το Κυπριακό Σύστημα υγείας βρίσκεται τώρα σε μια μεταβατική φάση εν όψει της δημιουργίας του Οργανισμού Ασφάλισης Υγείας και όλοι ευελπιστούμε να βελτιωθεί η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας, η προσβασιμότητα στις υπηρεσίες υγείας και η όλη αποδοτικότητα του συστήματος.

Η Ευρωπαϊκή Ακαδημία Παιδιατρικής δεν «ακούγεται» τόσο πολύ στις έρευνες που κατά καιρούς έρχονται στο φως της δημοσιότητας εν αντιθέσει με την αντίστοιχη Αμερικανική. Πλέον, ως νέος Πρόεδρος ποιες κινήσεις σκοπεύετε να κάνετε ώστε η Ευρωπαϊκή Ακαδημία Παιδιατρικής να είναι πιο ενεργή; Ποιες είναι οι σημαντικότερες διαφορές μεταξύ Ευρωπαϊκής και Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής;

Η Ευρωπαϊκή Ακαδημία Παιδιατρικής αποτελεί το επίσημο σώμα της παιδιατρικής στην Ευρώπη και αποτελεί τμήμα της UMES (Union of European Medical Specialist). Η UMES είναι το επίσημο σώμα όλων των ιατρικών ειδικοτήτων στην Ευρώπη. Βασικοί στόχοι της ΕΑΠ είναι οι εξής:

  1. Προώθηση της υγείας των παιδιών
  2. Προστατεύει το επάγγελμα του παιδιάτρου σε όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες έχοντας κάτω από την ομπρέλα της τις εθνικές παιδιατρικές εταιρείες της Ευρώπης.

Τμήμα της ΕΑΠ είναι το European Board of Pediatrics που οι στόχοι και υποχρεώσεις του είναι τα πιο κάτω:

  1. Αξιολόγηση των κέντρων παροχής παιδιατρικών υπηρεσιών.
  2. Πιστοποίηση κέντρων παροχής παιδιατρικών υπηρεσιών.
  3. Έγκριση των απαιτήσεων κατάρτισης των διαφόρων υποειδικοτήτων της παιδιατρικής αλλά και της ίδιας της παιδιατρικής.

Υπάρχουν πολλές και μεγάλες διαφορές μεταξύ της ΕΑΠ και της ΑΑΠ.

Η Αμερικάνικη Ακαδημία Παιδιατρικής είναι ένα σώμα που λειτουργεί από το 1930, ενώ η ΕΑΠ ιδρύθηκε 30 χρόνια αργότερα.

Η πιο σημαντική διαφορά είναι το γεγονός ότι η ΑΑΠ αντιπροσωπεύει μια χώρα ενώ η ΕΑΠ εκπροσωπεί πολλές χώρες μεταξύ τους με σημαντικές διαφορές που σχετίζονται με τα συστήματα υγείας, τρόποι εκπαίδευση κτλ.

Αν πραγματοποιηθεί το όνειρο μου που ανέφερα πιο πάνω τότε θα ανοιχτούν καινούριοι ορίζοντες για μια πιο δυνατή ΕΑΠ.